Proje Hakkında
TÜBİTAK Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı (3005) kapsamında, 425K217 proje numarasıyla desteklenen bu araştırma; İstanbul’un tarihî çekirdeğini oluşturan Suriçi mahallelerinin sosyo-mekânsal yapısını, arşiv kaynaklarından elde edilen veriler temelinde geliştirilen sistematik bir veri modeli aracılığıyla yeniden incelemeyi amaçlamaktadır. Sakarya Üniversitesi Osmanlı Araştırmaları Merkezi (OSAMER) bünyesinde yürütülen proje, Osmanlı şehrinde mahalleyi salt idarî veya fiziksel bir birim olarak değil; toplumsal ilişkilerin, gündelik hayatın, dayanışma ağlarının ve toplumsal gözetim pratiklerinin şekillendiği temel bir kentsel yapı olarak ele almaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Suriçi mahallelerinin tarihsel dokusunu ve toplumsal örgütlenme biçimlerini arşiv verileri üzerinden yeniden inşa ederek, Osmanlı İstanbul’unun mahalle ölçeğindeki sosyo-mekânsal dinamiklerine ilişkin sistematik ve karşılaştırılabilir bir değerlendirme ortaya koymayı hedeflemektedir.
DİJİTAL Osmanlı Mahalle Atlası
(dİOMA)
DİOMA Hakkında
Projenin sonunda yayımlanacak olan Dijital Osmanlı Mahalle Atlası (DİOMA), Osmanlı mahallelerine ilişkin arşiv verilerinin standartlaştırılması, mekânsallaştırılması, karşılaştırmalı olarak analiz edilmesi ve dijital ortamda erişilebilir kılınması amacıyla geliştirilecek Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı bir araştırma altyapısıdır.
DİJİTAL Platform
DİOMA üzerinden mahallelerin dönemlere göre değişen nüfus yapısı, meslek grupları, mülkiyet biçimleri ve tarihsel verilerin mekânsal dağılımı keşfedilebilecektir. Arşivden veriye, veriden haritaya uzanan bu süreçte etkileşimli haritalar ve karşılaştırma araçları araştırmacılar için açık bir altyapı sunacaktır.
BİLİMSEL ve Kurumsal Amaç
DİOMA, Osmanlı şehir tarihi araştırmalarında veri temelli yöntemlerin kullanımını geliştirmeyi ve mahalle ölçeğinde karşılaştırmalı çalışmalar için sürdürülebilir bir dijital altyapı oluşturmayı hedeflemektedir. Proje kapsamında üretilecek veri tabanı, mahalle tipolojileri, mekânsal analizler ve dijital haritalar; akademisyenlerin, yerel yönetimlerin ve şehir plancılarının kullanımına yönelik hazırlanacaktır.
geLİŞİM PERSPEKTİFİ
DİOMA’nın ilk aşaması olan bu projede İstanbul Suriçi mahallelerini temel alan genişletilebilir bir veri modeli geliştirilecektir. Sonraki aşamalarda modelin Bilâd-ı Selâse’ye ve benzer kaynaklara sahip diğer Osmanlı şehirlerine uygulanması planlanmaktadır.
Projenin Şehir Planlama ve Kamu Politikalarına Katkısı
Kültürel Miras Uyumu ve Politik Katkı
Üretilecek mekânsal veriler, kentlerin sosyal dokusunu görünür kılacak ve tarihsel mahallelerin yerel karakterinin koruma planlarına yansıtılmasını sağlayacaktır. Proje çıktıları, planlama, kültürel miras ve kentsel dönüşüm politikalarında sosyal etki değerlendirmelerini güçlendirecektir. Oluşturulacak açık erişimli veritabanı, kurumlar arasında ortak mekânsal veri standartlarının geliştirilmesine katkı sağlayacaktır. Bu çalışma; veri temelli, katılımcı ve şeffaf yönetişim, kültürel mirasın dijitalleştirilmesi ve şehir kimliğini koruyan sürdürülebilir kalkınma hedeflerine somut veriler ve karar destek araçlarıyla katkı sunacaktır.
Akademik Katkı ve Metodoloji
Projemiz, 1826–1876 arasında Osmanlı İstanbul’unun Suriçi mahallelerinin sosyo-mekânsal dokusunu dijital beşerî bilimler yöntemleriyle çözümlemeyi ve bu çözümleme üzerinden mahalle tipolojilerini tanımlayan özgün bir dijital model geliştirmeyi amaçlamaktadır. Projenin benimsediği bu yaklaşım tarihsel mekânın veri temelli bir çerçevede yeniden kurulmasını sağlayacak, nicel analiz tekniklerini nitel tarihsel bağlamla birleştiren bütüncül bir yöntem sunacaktır. Böylece Osmanlı şehir yapısına ilişkin mevcut bilgiler düzenli bir analitik yapıya kavuşacak ve kent tarihi çalışmalarında dijital metodolojilerin yerleşmesi için sağlam bir temel oluşacaktır.