Bu proje 3005 - Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında 425K217 proje numarasıyla TÜBİTAK tarafından desteklenmektedir.
Hakkımızda
TÜBİTAK 3005 Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında 24 ay süre ile desteklenen bu proje Sakarya Üniversitesi Osmanlı Araştırmalar Merkezi bünyesinde yürütülmektedir. 1826-1876 yılları arasındaki elli yıllık kritik dönemde Suriçi mahallelerinin sosyo-mekânsal dokusunu veri temelli bir yaklaşımla çözümlemeyi hedefleyen bu multidisipliner araştırma, Osmanlı şehir tarihçiliğinin merkezine dijital beşerî bilimler yöntemlerini yerleştiriyor. Şer’iyye sicilleri, nüfus sayımları ve emlâk tahrir defterleri gibi arşiv kaynakları, PostgreSQL tabanlı veri tabanlarında standartlaştırılarak SPSS ve R ortamlarında çok boyutlu istatistiksel analizlere tabi tutulacak. Bu süreçte Osmanlı İstanbulu'nun mahalleleri; demografi, yapı stoğu, topografya ve toplumsal etkileşim göstergeleri üzerinden ampirik yöntemlerle sınıflandırılacak ve elde edilen mahalle kümeleri Coğrafi Bilgi Sistemleri üzerinden mekânsal olarak test edilecek.
DİJİTAL Osmanlı Mahalle Atlası
DİOMA Hakkında
Projenin sonunda yayımlanacak olan Dijital Osmanlı Mahalle Atlası (DİOMA), Osmanlı mahallelerine ilişkin arşiv verilerinin standartlaştırılması, mekânsallaştırılması, karşılaştırmalı olarak analiz edilmesi ve dijital ortamda erişilebilir kılınması amacıyla geliştirilen Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı bir araştırma altyapısıdır.
BİLİMSEL ve Kurumsal Amaç
DİOMA, Osmanlı şehir tarihi araştırmalarında veri temelli yöntemlerin kullanımını geliştirmeyi ve mahalle ölçeğinde karşılaştırmalı çalışmalar için sürdürülebilir bir dijital altyapı oluşturmayı hedeflemektedir.
Proje kapsamında üretilecek veri tabanı, mahalle tipolojileri, mekânsal analizler ve dijital haritalar; akademisyenlerin, lisansüstü araştırmacıların, yerel yönetimlerin, şehir plancılarının ve kültürel miras kurumlarının kullanımına yönelik olarak hazırlanacaktır.
Proje çıktılarının açık erişim ilkeleri doğrultusunda paylaşılması, tarihsel kent verisinin bilimsel araştırmalarda, kültürel miras çalışmalarında ve şehir planlama süreçlerinde daha etkin biçimde kullanılmasına katkı sağlayacaktır.
DİJİTAL Platform
DİOMA üzerinden mahallelerin dönemlere göre değişen nüfus yapısını, meslek gruplarını, mülkiyet biçimlerini ve tarihsel verilerin mekânsal dağılımını keşfedebilirsiniz. Arşivden veriye, veriden haritaya uzanan bu süreçte etkileşimli haritalar ve karşılaştırma araçları araştırmacılar için açık bir altyapı sunmaktadır.
geLİŞİM PERSPEKTİFİ
DİOMA’nın ilk aşamasında İstanbul Suriçi mahallelerini temel alan genişletilebilir bir veri modeli ve araştırma prototipi geliştirilecektir. Sonraki aşamalarda modelin Bilâd-ı Selâse’ye —Eyüp, Galata ve Üsküdar’a— ve benzer kaynaklara sahip diğer Osmanlı şehirlerine uygulanması planlanmaktadır.
Bu doğrultuda DİOMA, farklı dönemlere ve şehirlere ait verilerin ortak standartlarla işlenebileceği, yeni araştırma projelerine entegre edilebilecek ve zaman içerisinde kapsamı genişletilebilecek bir dijital bilimsel altyapı olarak tasarlanmaktadır.
Projenin Şehir Planlama ve Kamu Politikalarına Katkısı
Kültürel Miras Uyumu
Üretilecek mekânsal veriler, kentlerin sosyal dokusunu görünür kılacak ve tarihsel mahallelerin yerel karakterinin koruma planlarına yansıtılmasını sağlayacaktır. Geliştirilecek Erişilebilirlik Endeksi, kamusal alan ve hizmet yatırımlarının önceliklendirilmesinde belediyelere yol gösterecektir.
Veri Temelli Karar Alma
Proje çıktıları; planlama, kültürel miras ve kentsel dönüşüm politikalarında sosyal etki değerlendirmelerini güçlendirecektir. Oluşturulacak açık erişimli veri tabanı, kurumlar arasında ortak mekânsal veri standartlarının geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.
12. Kalkınma Planı ile Uyum
Proje; veri temelli, katılımcı ve şeffaf yönetişim, kültürel mirasın dijitalleştirilmesi ve şehir kimliğini koruyan sürdürülebilir kalkınma hedeflerine somut veriler ve karar destek araçlarıyla katkı sunacaktır.
Akademik Kapasite Katkısı
Bu proje, 1826–1876 arasında Osmanlı İstanbul’unun Suriçi mahallelerinin sosyo-mekânsal dokusunu dijital beşerî bilimler yöntemleriyle çözümlemeyi ve bu çözümleme üzerinden mahalle tipolojilerini tanımlayan özgün bir dijital model geliştirmeyi amaçlamaktadır. Projenin benimsediği bu yaklaşım tarihsel mekânın veri temelli bir çerçevede yeniden kurulmasını sağlayacak, nicel analiz tekniklerini nitel tarihsel bağlamla birleştiren bütüncül bir yöntem sunacaktır. Böylece Osmanlı şehir yapısına ilişkin mevcut bilgiler düzenli bir analitik yapıya kavuşacak ve kent tarihi çalışmalarında dijital metodolojilerin yerleşmesi için sağlam bir temel oluşacaktır.